Karaman Kalesi’nin Acı İzleri

Karaman Kalesi, şehrimizin en büyük mimari eserlerinden birisidir. Yapımı çok eskilere dayanan bu kale, tahminen 11. yüzyılın sonları ile 12. yüzyılın başlarında inşa edilmiştir. Ne yazık ki net yapım tarihi bilinmemektedir. Yapılmasıyla birlikte bünyesinde barındırdığı yapıları korumuş ve yüzyıllar geçmesine rağmen sağlam bir şekilde ayakta kalmayı başarmıştır.

Yazımıza konu olan mesele, Karaman Kalesi’nde bugün görülen Arapça yazıların ters yerleştirilmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Aslında bu yazıların ters olması bir tesadüf değil, büyük bir yıkımın ve felaketin göstergesidir.

Pir Ahmet Bey’in Başa Geçmesi

Karamanoğulları beylerinden Pir Ahmet Bey, babası İbrahim Bey’in ölümünün ardından kardeşiyle taht mücadelesine girişti. Büyük veliaht İshak Bey ile girmiş olduğu taht yarışında Osmanlı ordusunun gücünü de yanına alarak ağabeyi İshak Bey’i yendi ve tahta oturdu.

Pir Ahmet Bey, Osmanlı’ya bağlılık yemini etmişti. Ancak tahta geçmesinin ardından gücünü toparladı ve Osmanlı üzerine seferler gerçekleştirerek Karamanoğulları’nı eski ihtişamlı günlerine döndürmek istedi.

Yaptığı bazı seferlerde başarılı olsa da Fatih Sultan Mehmet’in başında bulunduğu Osmanlı ordularını yenemedi. Bunun üzerine kesin bir karar alan Osmanlı Devleti, Karamanoğulları’nı ilhak etme kararı aldı. Fatih Sultan Mehmet Han’ın görevlendirdiği Rum Mehmet Paşa ise bu görevi üstlenerek Karaman üzerine sefere çıktı.

Rum Mehmet Paşa’nın Felaketi

1468 yılında Karaman’daki direnişi bastırmak üzere görevlendirilmiş, 1469 yılında ise büyük bir yıkıma sebep olmuştur. Ereğli ve Karaman şehirlerini talan etmiş, taş üstünde taş, baş üstünde baş bırakmamıştır. Hatta bazı kaynaklara göre kellelerden kuleler inşa edilmiştir.

Karaman’da bulunan birçok cami, hamam, medrese, zaviye, külliye ve sivil mimari eserin bu dönemde zarar gördüğü veya tamamen ortadan kalktığı rivayet edilmektedir. Günümüzde artık var olmayan birçok tarihî yapının kaybı da Karaman’ın yaşadığı bu büyük yıkımla ilişkilendirilmektedir.

Karaman, Karamanoğulları Devleti’nin başkenti olması sebebiyle dönemin en önemli Türk-İslam şehirlerinden biriydi. Ancak Rum Mehmet Paşa’nın seferi sonucunda şehir büyük ölçüde harap olmuş, yüzyıllar boyunca oluşan mimari ve kültürel mirasın önemli bir kısmı yok olmuştur.

Rum Mehmet Paşa’nın bu şekilde gaddar olmasının sebebinin, Müslümanların İstanbul’u fethetmesine duyduğu kin olduğu yönünde iddialar bulunmaktadır. Bu görüşe göre Müslüman halka sert davranmış ve öfkesini bu şekilde çıkarmıştır.

Ancak Rum Mehmet Paşa’nın Kasım Bey’e yenilmesi ve görevini kötüye kullanması üzerine, 1470 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından boğdurularak idam ettirilmiştir.

Daha sonra Gedik Ahmet Paşa bu görevi üstlenmiş, Karaman direnişini kırmış ve halka zulmetmeden yıkılan şehirleri yeniden inşa ettirmiştir.

Bu duruma tepki gösteren Karamanlı taş ustalarının ise Karaman Kalesi’ni yeniden inşa ederken Arapça ve Farsça “Bismillah” ve “Allahu Ekber” gibi yazıları Osmanlı’yı protesto etmek amacıyla ters yerleştirdiği rivayet edilmektedir. Bu yazılar, yaşanan büyük yıkımın günümüze ulaşan sessiz tanıkları olarak görülmektedir.

Karaman Kalesi, bugün hâlâ bu büyük tarihî yıkımın izlerine birebir şahitlik etmektedir…

Ömer Göçer